بی اختیاری ادرار در زنان: علت و درمان

biekhtiyari

به جرات می‌توان گفت که میلیون‌ها تن از بانوان در سراسر جهان از انواع بی اختیاری ادرار رنج می‌برند و اگرچه بسیاری به اشتباه فکر می‌کنند که بی‌اختیاری ادرار نتیجه ناگزیر بالا رفتن سن است، واقعیت این است که این مشکل در سنین جوانی نیز مشاهده می‌شود. اگر علائم و علت بروز آنها سریع تشخیص داده شود، بی‌اختیاری با موفقیت درمان می‌شود و بیمار دوباره می‌تواند از زندگی لذت ببرد. بی‌ اختیاری ادرار در زنان هم از نظر جسمی و هم از نظر روحی اثرات مخربی دارد. بی‌ اختیاری ادرار در اصل ترشح یا خروج غیرارادی ادرار است، به همین دلیل بسیاری از بانوان از خارج شدن از خانه و در دسترس نبودن سرویس بهداشتی واهمه دارند. گروهی از بانوان در سکوت این مشکل را تحمل می‌کنند و از صحبت کردن درباره آن خجالت می‌کشند. خوشبختانه بی‌ اختیاری ادرار قابل کنترل و درمان‌پذیر است، بنابراین اگر شما نیز با بی‌ اختیاری ادرار دست و پنجه نرم می‌کنید، شرمساری بی‌مورد را کنار بگذارید و برای درمان آن اقدام کنید.

زندگی کردن با مشکل بی‌ اختیاری ادرار واقعاً دشوار است و پنهان کردن آن از دیگران نیز این دشواری را مضاعف و عارضه را طولانی‌تر و حتی وخیم‌تر می‌کند. اگر شما نیز با علائم توصیف شده در این مقاله روبرو شدید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید تا ناراحتی‌تان درمان شود. دکتر یزدانی بهترین روش را برای درمان و کنترل مشکل بی‌اختیاری یا تکرر ادرار پیشنهاد می‌دهند. برای آشنایی بیشتر با روش‌های درمانی مختلف بی اختیاری ادرار در زنان یا برای دریافت رزرو نوبت می توانید با شماره‌های ۰۸۱۳۲۵۱۷۷۰۰-۰۸۱۳۲۵۱۳۲۰۱ تماس حاصل نمایید.

علائم و انواع بی‎ اختیاری ادرار


بی‌اختیاری استرسی

اگر انجام حرکت‌هایی که به مثانه فشار وارد می‌کند، باعث ترشح ناخواسته ادرار شود، بی‌ اختیاری از نوع استرسی یا فشاری محسوب می‌شود. زایمان غالباً به ساختارهای نگهدارنده مثانه آسیب می‌زند و به این نوع بی‌ اختیاری ادرار منجر می‌شود. ترشح ادرار هنگام سرفه کردن، خندیدن، عطسه کردن، ورزش کردن یا بلند کردن اشیاء سنگین ازعلائم بی‌ا ختیاری استرسی به شمار می‌رود.

بی‎اختیاری فوریتی

بی‌اختیاری فوریتی به حالتی گفته می‌شود که بیمار پس از احساس ضرورت برای تخلیه مثانه بدون هیچ دلیل مشخصی با خروج ناگهانی ادرار روبرو می‌شود. بی‌ اختیاری فوریتی گاهی پس از نوشیدن مقدار کمی آب یا پس از شنیدن صدای جریان آب بروز می‌یابد. بعضی داروها نیز بی‌ا ختیاری فوریتی را فعال می‌کنند. احساس نیاز فوری برای ادرار کردن حین تغییر ناگهانی موقعیت، شنیدن صدای آب یا هنگام رابطه جنسی، به ویژه حین ارگاسم، پیش می‌آید.

مثانه بیش‌فعال

مثانه بیش‌فعال یا پرکاری مثانه نتیجه وضعیتی است که عصب‌ها سیگنال‌ها را در زمان نامناسب به مثانه می‌فرستند و در نتیجه عضلات منقبض می‌شوند. بانوان دچار مشکل پرکاری مثانه بیش از ۷ بار در روز به دستشویی می‌روند. از علائم مثانه بیش‌فعال می‌توان به نیاز فوری برای ادرار کردن و دشواری کنترل کردن آن، خروج ناخواسته ادرار، تکرر ادرار (بیش از ۸ بار در روز) و دو یا سه بار بیدار شدن از خواب شبانه برای ادرار کردن اشاره کرد.

بی‌اختیاری عملکردی

بی‌ا ختیاری عملکردی نتیجه ابتلا به عارضه‌هایی است که تفکر و تحرک یا برقراری ارتباط را مختل می‌کند، در نتیجه بیمار نمی‌تواند در موقع مناسب خود را به دستشویی برساند. بانوان دچار این نوع بی‌ اختیاری معمولاً از زوال عقل، عدم چابکی، کاهش توانایی حرکتی یا ابتلا به بیماری‌هایی چون افسردگی رنج می‌برند. بی‌اختیاری عملکردی در میان سالمندان شایع‌تر است و در خانه‌های سالمندان به وفور دیده می‌شود.

بی‌اختیاری ناشی از حجم زیاد ادرار

بی‌ اختیاری ناشی از حجم زیاد ادرار زمانی رخ می‌دهد که مثانه به طور کامل تخلیه نشود و در نتیجه ادرار اصطلاحاً سرریز شود. این نوع بی‌ اختیاری ادرار از ضعیف بودن عضلات مثانه یا انسداد میزراه (مجرای خروج ادرار) نشأت می‌گیرد. بیماران دچار بی‌ اختیاری ناشی از حجم زیاد احساس می‌کنند که مثانه‌شان کامل تخلیه نشده است؛ خروج قطره قطره هر از گاه یا پیوسته ادرار نیز از دیگر علائم این بی‌اختیاری به شمار می‌رود.

بی‌اختیاری ترکیبی

بی‌ اختیاری ترکیبی تلفیقی از دو نوع بی‌ اختیاری ادرار فوریتی و استرسی است.

علت‌ها


علت بی‌ اختیاری ادرار در زنان به نوع بی‌ اختیاری بروز یافته بستگی دارد. برای مثال اگر بی‌ اختیاری از نوع استرسی باشد، احتمالاً قدرت عضلات کف لگن در اثر بارداری، زایمان، یائسگی، عمل برداشتن رحم (هیسترکتومی)، انجام جراحی‌های مختلف، بالا رفتن سن یا چاقی کاهش یافته است. بی‌اختیاری ناشی از حجم زیاد ادرار از انسداد مثانه نشأت می‌گیرد که تخلیه کامل آن را دشوار می‌کند. در نتیجه فشار داخل مثانه بالا می‌رود و ادرار ترشح می‌کند. این انسداد گاهی ناشی از یبوست، سنگ دستگاه ادراری یا وجود توموری است که به مثانه فشار می‌آورد.

بی‌اختیاری ادرار گاهی پی‌آمد مصرف داروهایی مانند شل کننده‌های عضلانی، داروهای مدر (ادرارآور) و آرام‌بخش است. بعضی غذاها و نوشیدنی‌ها نیز باعث بروز بی‌اختیاری ادرار می‌شود. از طرفی کاهش آب بدن نیز یکی از علل بی‌ اختیاری ادرار است؛ در این حالت غلظت ادرار افزایش می‌یابد و نمک‌های تغلیظ شده مثانه را تحریک می‌کند. تحریک مثانه به خروج غیرارادی ادرار می‌انجامد.

عوامل خطر و عوارض


بعضی از عامل‌های خطر بی‌ اختیاری ادرار عبارت است از:

  • چاقی: چاقی عضله‌ها را ضعیف می‌کند و به این ترتیب احتمال این که سرفه یا عطسه منجر به خروج ادرار شود، افزایش می‌یابد.
  • استعمال دخانیات: سیگار کشیدن سرفه مزمن را افزایش می‌دهد. سرفه کردن فشار بیشتری را به اسفنکتر ادراری وارد می‌کند و در نتیجه بی‌ اختیاری ادرار از نوع فشاری یا استرسی بروز می‌یابد.
  • جنسیت: بی‌اختیاری ادرار در میان بانوان شایع‌تر است.
  • سن: عضله‌های مثانه و میزراه به مرور زمان و با بالا رفتن سن ضعیف می‌شود.
  • بیماری: دیابت و بیماری کلیه احتمال بی‌ا ختیاری ادرار را افزایش می‌دهد.
  • مصرف کافئین: افرادی که مقدار زیادی کافئین مصرف می‌کنند، بیشتر مستعد بی‌ اختیاری ادرار هستند.

تشخیص


biekhtiyari1

پزشک ابتدا از بیمار درباره علائم می‌پرسد و گاهی از بیمار می‌خواهد تا فهرستی از زمان و چگونگی عملکرد مثانه تهیه کند. نمونه‌ای از ادرار بیمار برای بررسی وجود عفونت یا دیگر ناهنجاری‌ها به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. آزمایش خون نیز به منظور تعیین وجود مواد دامن زننده به مشکل بی‌اختیاری ادرار انجام می‌شود.

درمان بی‌ اختیاری ادرار در زنان


روش‌های متفاوتی برای درمان بی‌ اختیاری ادرار در زنان و کنترل ادرار در زنان وجود دارد. متخصص درمان مناسب را با توجه به علت اصلی مشکل توصیه می‌کند.

دارو درمانی

biekhtiyari2

برخی بانوان برای درمان بی‌ اختیاری ادرار علاوه بر انجام تمرین‌های خاص دارو نیز مصرف می‌کنند. البته از یاد نبرید که مصرف این داروها عوارض جانبی متعددی مانند خشکی دهان به دنبال دارد. استروژن موضعی نیز به صورت حلقه، پچ یا کرم واژینال برای کنترل بی‌ اختیاری ادرار در زنان در دسترس است.

طب فیزیکی

بسیاری به اشتباه فکر می‌کنند که از دست دادن کنترل مثانه یا تکرر ادرار مشکلی است که باید آن را در سکوت تحمل کرد، عده‌ای دائماً از پوشک استفاده می‌کنند، به دارو درمانی یا جراحی برای درمان تکرر ادرار پناه می‌آورند. با این حال روش ساده‌تر و موثرتری به نام طب فیزیکی برای درمان بی‌ اختیاری ادرار وجود دارد که به جای درمان علائم به صورت ریشه‌ای درصدد رفع مشکل برمی‌آید و به درمان علل اصلی بی‌ اختیاری ادرار می‌پردازد. طب فیزیکی عضله‌های کف لگن را تقویت می‌کند تا بتوانند به خوبی وظیفه حمایت از مثانه را انجام دهند. به علاوه طب فیزیکی به بدن کمک می‌کند تا خروج  جریان ادرار، گرفتگی‌ها یا اسپاسم‌ها و ترشح را کنترل کند.

biekhtiyari3

تمرین‌های کف لگن موسوم به تمرین‌های کگل نوعی روش توان‌بخشی است که برای سفت کردن و افزایش حجم عضلات کف لگن کاربرد دارد که به مرور ضعیف شده‌اند. برای انجام تمرین‌های عضلات کف لگن باید عضله‌های بالابرنده مقعد را کشید و بالا برد. این حرکت به طور طبیعی برای کنترل ادرار یا دفع انجام می‌شود.

biekhtiyari4

پل زدن و منقبض کردن عضله‌های داخلی ران: به پشت دراز بکشید، زانوها را خم و بلند کنید، کف پاها را روی زمین قرار دهید و توپی با اندازه متوسط را بین پاها بگذارید. توپ را با ملایمت بین پاها فشار دهید، سپس حین بالا بردن مفصل‌های ران (لگن) کف لگن را منقبض کنید.

الکتروتراپی

biekhtiyari5

برق درمانی یا الکتروتراپی با ارسال پالس‌های برق عضله‌های کف لگن و مثانه را تقویت می‌کند. به این ترتیب توانایی عضله‌های کف لگن و اسفنکتر مثانه برای منقبض شدن افزایش می‌یابد. الکتروتراپی از طریق حساس‌سازی، فعال‌سازی و تقویت هدفمند کف لگن عملکرد مثانه را بهبود می‌دهد. یک الکترود در واژن یا مقعد گذاشته می‌شود و الکترود دوم نیز به سطح پوست متصل می‌شود.

بیوفیدبک

biekhtiyari6

بسیاری از بیماران نمی‌توانند به راحتی به طور ارادی عضله‌های کف لگن و اسفنکتر را فعال کنند. بیوفیدبک اطلاعاتی را در اختیار می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که عضله‌های صحیح درگیر تمرین شده‌اند و یا حین تمرین کف لگن منقبض شده‌اند. متخصصین با توجه به ناحیه درگیر از الکترودهای داخل بدن نیز استفاده می‌کنند. فیدبک دیداری و شنیداری از انقباض‌های کف لگن خودآگاهی و هوشیاری را افزایش می‌دهد. بیوفیدبک در کنار الکتروتراپی به بیمار کمک می‌کند تا حرکت‌های انقباضی و شل کردن اسفنکتر را به صورت ارادی انجام دهد.

شاک‌ویوتراپی

biekhtiyari7

در روش شاک ویوتراپی مجموعه‌ای از امواج شوکی با انرژی بالا به ناحیه‌ای ارسال می‌شود که نیاز به درمان بی‌اختیاری ادرار دارد. موج شوکی یک موج صرفاً مکانیکی است و الکتریکی نیست. شاک‌ویوتراپی واکنشی التهابی را در بافت‌های تحت درمان برمی‌انگیزد. بدن با افزایش گردش خون و متابولیسم در ناحیه‌های هدف قرار داده شده به درمان واکنش نشان می‌دهد. این افزایش به نوبه خود فرایندهای التیام‌دهندگی خود بدن را تسریع می‌کند. اکثر بیماران بلافاصله پس از درمان متوجه بهبود می‌شوند. البته موضع درمان به مدت ۲ تا۴ ساعت حساس و ناراحت است.

جراحی

متأسفانه گاهی اوقات برای درمان بی‌ اختیاری ادرار چاره‌ای جز انجام جراحی وجود ندارد. سه عمل جراحی متداولی که به این منظور انجام می‌شوند عبارت‌اند از: sling، کولپو سوسپانسیون (colposuspension) و استفاده از اسفنکتر مصنوعی. Colposuspension در اصل لیفت گردن مثانه است. در جراحی اسفنکتر مصنوعی یک دریچه مصنوعی برای کنترل جریان خروجی ادرار از مثانه به پیشابراه کار گذاشته می‌شود.