بیماری شارکو چیست؟
مفصل نوروپاتیک یا شارکو (Charcot joint) یک بیماری پیشرفته است که بهدلیل آسیب به اعصاب، منجر به تخریب و تغییر شکل مفصلها میشود. در حالت عادی، اعصاب احساسات و علائم درد را منتقل میکنند که فرد بتواند از وارد شدن فشار یا آسیب به مفاصل جلوگیری کند. اما در این بیماری، اختلال در عملکرد اعصاب باعث میشود سیگنالهای درد بهدرستی منتقل نشوند و فرد متوجه آسیب نشود. این وضعیت که به آن مفصل شارکو گفته میشود، موجب وارد شدن فشار مداوم و بدون احساس درد به مفصل آسیبدیده میشود. در مواردی که این روند در اندام تحتانی رخ دهد، تخریب ساختارها میتواند به شکلگیری پای شارکو منجر شود که نیاز به تشخیص و درمان بهموقع دارد.
به نقل از سایت: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
بیماری مفصل نوروپاتیک یا شارکو یک نوع مزمن از آرتروپاتی تخریبی است که با کاهش تحریکات حسی در مفاصل درگیر همراه است. آرتروپاتیهای نوروپاتیک به عنوان نوعی از آرتروز تسریعشده شناخته میشوند که ناشی از ضربه به مفصلهایی است که توسط بازتابهای پروپریوسپتیو یا نوکسیسپتیو خود محافظت نمیشوند.
این مشکل معمولاً در پاها و مچها دیده میشود و اغلب با بیماریهای مزمنی چون دیابت و نوروپاتی دیابتی در ارتباط است. همچنین، افراد مبتلا به آسیبهای شدید نخاعی یا برخی بیماریهای عصبی نیز در معرض این نوع از مفصل قرار دارند.
مفصل نوروپاتیک یا شارکو چگونه ایجاد میشود؟
مفصل نوروپاتیک یا شارکو زمانی ایجاد میشود که آسیب عصبی، اغلب ناشی از نوروپاتی، منجر به از دست رفتن توانایی بدن برای تشخیص درد مچ پا و تغییرات در مفاصل میشود. در این حالت، اعصاب آسیبدیده دیگر قادر به انتقال سیگنالهای درد به مغز نیستند، بنابراین فرد قادر به احساس فشار، درد و آسیبهای وارد شده به مفصل نخواهد بود. در نتیجه، فشار زیاد یا ضربههای مکرر به مفصل وارد میشود، در حالی که فرد متوجه نمیشود که مفصل تحت فشار یا آسیب قرار گرفته است. این امر منجر به تخریب و تغییر شکل مفصل میشود و در نهایت عملکرد آن را مختل میکند. آسیبدیدگی و تخریب مفصل، گاهی بدون هیچ علامت درد شدیدی، به تدریج رخ میدهد و فرد تنها زمانی متوجه مشکل میشود که آسیب به حدی پیشرفت کرده باشد که دیگر قادر به حرکت دادن مفصل نباشد.
علت بروز مفصل نوروپاتیک یا شارکو
علت اصلی بروز مفصل نوروپاتیک یا شارکو، آسیب به اعصاب است که میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد. این آسیب عصبی باعث میشود فرد علائم هشداردهندهای مانند درد، التهاب و تغییرات مفصلی را بهخوبی احساس نکند و بهصورت مداوم فشار و آسیب به مفصل وارد شود. در چنین شرایطی، بهویژه در بیماران مبتلا به پای شارکو، تخریب تدریجی مفصل بدون آگاهی بیمار رخ میدهد. در نهایت، این بیدردی و عدم تشخیص بهموقع میتواند منجر به تغییر شکل شدید مفصل شود که از ویژگیهای اصلی بیماری پایشارکو محسوب میشود.
نوروپاتی دیابتی
نوروپاتی دیابتی شایعترین علت بروز مفصل شارکو است. در این بیماری، سطح بالای قند خون به تدریج به اعصاب آسیب میزند. این آسیبها باعث از دست رفتن حس در اندامهای انتهایی، بهویژه پاها و مچها میشود. در نتیجه، افراد مبتلا به دیابت قادر به احساس درد، فشار یا تغییرات در مفاصل خود نیستند و بهطور ناخودآگاه فشار و آسیبهایی به این مفاصل وارد میکنند.
آسیبهای نخاعی
آسیبهای شدید نخاعی، بهویژه در نواحی گردن و کمر، میتوانند منجر به از دست رفتن حس در بخشهای مختلف بدن شوند. این آسیب به سیستم عصبی باعث قطع ارتباط بین مغز و اندامها میشود. در نتیجه، فرد قادر به تشخیص آسیبها یا درد در مفاصل نخواهد بود و مفصلها بهطور غیرارادی تحت فشار قرار میگیرند. به مرور زمان، این فشار مداوم میتواند باعث تخریب مفاصل و بروز مفصل شارکو شود.
بیماریهای عصبی
برخی بیماریهای عصبی مانند اسکلروز چندگانه (MS) یا بیماریهای ژنتیکی مانند اکرودرماتیت میتوانند به اعصاب آسیب بزنند و در نهایت به مفصلهای نوروپاتیک یا شارکو منجر شوند. در این شرایط، آسیب به سیستم عصبی باعث از دست رفتن حس در اندامها و عدم آگاهی از فشارها و آسیبهای وارد شده به مفصلها میشود.
مصرف الکل
مصرف زیاد الکل میتواند به نوروپاتیهای عصبی منجر شود. در افرادی که مصرف الکل بیش از حد دارند، آسیب به اعصاب محیطی میتواند باعث از دست رفتن حس در پاها و سایر اندامها شود. این افراد، مانند مبتلایان به نوروپاتی دیابتی، ممکن است قادر به احساس درد و فشار در مفاصل نباشند و بهطور مستمر آسیبهایی به مفصلها وارد کنند.
علائم مفصل شارکو چیست؟
مفصل شارکو معمولاً بهصورت تدریجی و بدون درد در مراحل اولیه بروز میکند، زیرا آسیب عصبی باعث کاهش یا از بین رفتن حس درد در ناحیه مفصل میشود. بهدلیل این بیدردی، فرد متوجه علائم هشداردهنده نمیشود و ناخواسته فشار بیشتری به مفصل وارد میکند که روند تخریب را تشدید میکند. این وضعیت در افرادی که دچار بیماری پای شارکو هستند شایعتر دیده میشود و میتواند به تغییرات ساختاری شدید منجر شود.
- تورم مفصل: تورم بهدلیل تجمع مایع و التهاب در اطراف مفصل ایجاد میشود و معمولاً بهصورت ناگهانی افزایش پیدا میکند.
- تغییر شکل مفصل: ادامه فشار بدون احساس درد باعث تغییر تدریجی ساختار مفصل و از بین رفتن فرم طبیعی آن میشود.
- قرمزی و گرمی مفصل: افزایش جریان خون و التهاب موجب قرمزی و بالا رفتن دمای موضعی ناحیه آسیبدیده میشود.
- کاهش یا از دست دادن حرکت مفصل: پیشرفت تخریب استخوانی میتواند دامنه حرکتی مفصل را بهطور قابل توجهی محدود کند.
چه افرادی بیشتر به بیماری مفصل شارکو مبتلا میشوند؟
بیماری مفصل شارکو بیشتر در افرادی دیده میشود که دچار آسیبهای عصبی طولانیمدت هستند. بیماران مبتلا به دیابت کنترلنشده در معرض خطر بالاتری قرار دارند، زیرا کاهش حس درد باعث وارد شدن فشار مداوم به مفاصل میشود. در این شرایط، تخریب تدریجی استخوانها میتواند به بروز پای شارکو منجر شود. افرادی که سابقه آسیب نخاعی یا بیماریهای عصبی دارند نیز بیشتر مستعد ابتلا هستند. شناسایی زودهنگام افراد پرخطر نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری شارکو دارد.
روشهای تشخیص مفصل نوروپاتیک یا شارکو
تشخیص مفصل شارکو معمولاً با استفاده از تاریخچه پزشکی، معاینه بالینی و تصویربرداری پزشکی انجام میشود.
- تصویربرداری رادیوگرافی: تصویربرداری با اشعه ایکس میتواند به شناسایی تغییرات در ساختار مفصل کمک کند، از جمله تخریب استخوان و تغییر شکل آن.
- ام آر آی: MRI برای شناسایی آسیبهای بافت نرم و استخوانی و همچنین برای ارزیابی وضعیت غضروف و سایر اجزای مفصل استفاده میشود.
- آزمایشات خون: آزمایشات خون میتوانند برای شناسایی بیماریهای زمینهای مانند دیابت و نوروپاتی دیابتی استفاده شوند.
بهترین روشهای درمان مفصل شارکو
مفصل شارکو بیماریای پیشرونده است که درمان آن باید متناسب با مرحله بیماری انتخاب شود. در مراحل اولیه، هدف اصلی جلوگیری از تخریب بیشتر مفصل است و در مراحل پیشرفته تمرکز بر اصلاح بدشکلی و حفظ امکان راه رفتن قرار میگیرد. انتخاب روش درمان برای پای شارکو باید با بررسی دقیق شرایط بیمار و شدت درگیری انجام شود.
درمان غیرجراحی مفصل شارکو
در مراحل ابتدایی و فعال بیماری، درمان غیرجراحی پایه اصلی کنترل بیماری محسوب میشود. هدف این درمانها کاهش فشار روی مفصل و متوقفکردن روند تخریب استخوان است.
بیحرکتسازی کامل مفصل
ثابت نگه داشتن مفصل با گچ یا بریس مخصوص باعث کاهش التهاب و جلوگیری از تخریب بیشتر استخوانها میشود. این روش باید تا فروکشکردن کامل علائم فعال بیماری ادامه پیدا کند.
کاهش یا حذف وزن گذاری روی اندام درگیر
جلوگیری از وارد شدن وزن بدن به پای درگیر، نقش مهمی در توقف پیشرفت بیماری دارد. این کار با کمک عصا، واکر یا ویلچر انجام میشود.
کنترل دقیق بیماریهای زمینهای
کنترل قند خون در بیماران دیابتی و مدیریت آسیبهای عصبی به کاهش آسیبهای پنهان کمک میکند. بیتوجهی به این عوامل باعث شکست درمان میشود.
پیگیری و بررسی منظم وضعیت مفصل
معاینه دورهای و بررسی تغییرات ظاهری پا برای تشخیص پایان مرحله فعال بیماری ضروری است. قطع زودهنگام درمان غیرجراحی خطر تغییر شکل دائمی را افزایش میدهد.
درمان جراحی مفصل شارکو
در موارد پیشرفته که تغییر شکل شدید ایجاد شده یا درمان غیرجراحی پاسخ نداده است، جراحی بهعنوان گزینه درمانی مطرح میشود. هدف جراحی، پایدارسازی پا و کاهش خطر زخم و ناتوانی است.
جراحی اصلاح بدشکلی پا
در این روش، استخوانهای تغییر شکلداده شده اصلاح میشوند که فرم پا تا حد امکان طبیعی شود. این کار به توزیع بهتر فشار هنگام راه رفتن کمک میکند.
ثابت سازی استخوانها با ابزار جراحی
استخوانها با استفاده از پیچ، پلاک یا میلههای مخصوص در جای مناسب ثابت میشوند. این کار از حرکت غیرطبیعی مفصل و تخریب بیشتر جلوگیری میکند.
جوش دادن مفصل آسیب دیده
در موارد شدید، مفصل بهصورت دائمی ثابت میشود که درد و بیثباتی از بین برود. این روش امکان تحمل وزن بدن را دوباره فراهم میکند.
قطع عضو در شرایط بسیار پیشرفته
در صورت عفونت شدید یا تخریب غیرقابلکنترل، قطع عضو بهعنوان آخرین راهحل انجام میشود. هدف از این اقدام، حفظ سلامت کلی بیمار است.
کفش مخصوص برای پای شارکو
پس از کنترل مرحله فعال بیماری، استفاده از کفش مناسب نقش مهمی در جلوگیری از عود و بروز زخم دارد.
- کفش طبی سفارشی: این کفشها فشار واردشده به پا را بهصورت یکنواخت پخش میکنند. کاهش فشار نقطهای از ایجاد زخم جلوگیری میکند.
- کفیهای طبی مخصوص: کفیها از تماس مستقیم نواحی حساس با زمین جلوگیری میکنند. استفاده مداوم باعث افزایش ایمنی هنگام راه رفتن میشود.
- کفش با پایداری بالا: این کفشها حرکتهای غیرطبیعی پا را محدود میکنند. پایداری بیشتر، خطر آسیب مجدد را کاهش میدهد.
راه های پیشگیری از ایجاد بیماری شارکو
پیشگیری از مفصل شارکو عمدتاً بر کنترل عوامل زمینهای متمرکز است که میتوانند به آسیب عصبی منجر شوند. این بیماری بهویژه در افرادی که دچار مشکلات عصبی مانند دیابت یا آسیبهای نخاعی هستند، شایعتر است. بنابراین، بهمنظور جلوگیری از بروز مفصل شارکو، باید بر پیشگیری از آسیبهای عصبی و محافظت از مفاصل تمرکز کرد. در اینجا به مهمترین روشهای پیشگیری از بروز مفصل نوروپاتیک اشاره خواهیم کرد:
- کنترل قند خون در دیابت: کنترل دقیق قند خون در بیماران دیابتی از اهمیت بالایی برخوردار است.
- استفاده از کفشهای مناسب: استفاده از کفشهای حمایتی و راحت یکی از سادهترین و مؤثرترین روشها برای جلوگیری از آسیبهای اضافی به مفاصل، بهویژه در پاها و مچها است.
- بررسی منظم: بررسیهای منظم توسط پزشک و متخصص مربوطه برای تشخیص زودهنگام مشکلات عصبی و مفصلی بسیار حیاتی است.
برای درمان قطعی پای شارکو به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای درمان قطعی پای شارکو مراجعه به پزشکی اهمیت دارد که در تشخیص و مدیریت بیماریهای پیچیده پا تجربه تخصصی داشته باشد. این بیماری نیازمند بررسی دقیق، انتخاب درست روش درمان و پیگیری منظم است که فقط توسط پزشک آگاه به مراحل پیشرفت مفصل شارکو امکانپذیر میشود. متخصص ارتوپدی با تجربه در بیماریهای نوروپاتیک میتواند از تخریب بیشتر مفصل جلوگیری کند. در این زمینه، دکتر امیر حسین یزدانی بهدلیل رویکرد علمی، دقت در تشخیص و برنامهریزی درمانی شناخته میشود. انتخاب پزشک مناسب نقش تعیینکنندهای در حفظ عملکرد پا و جلوگیری از عوارض جدی دارد.
جمعبندی
مفصل نوروپاتیک یا شارکو به دلیل آسیب به اعصاب و از دست دادن حس درد، منجر به تخریب مفصلها میشود. این بیماری بیشتر در افراد مبتلا به دیابت، آسیب نخاعی و مشکلات عصبی رخ میدهد. پیشگیری از آن شامل کنترل قند خون، استفاده از کفشهای مناسب و بررسیهای منظم پزشکی است. درمان شامل روشهای غیرجراحی مانند استراحت، اسپلینت و فیزیوتراپی و همچنین جراحی در مراحل پیشرفته است.
در کلینیک دکتر یزدانی، با استفاده از روشهای تخصصی و بهروز در زمینه طب فیزیکی و توانبخشی، بیماران میتوانند از درمانهای مؤثر برای پیشگیری و بهبود مشکلات مفصلی بهرهمند شوند. برای مشاوره و درمان تخصصی، میتوانید به این کلینیک مراجعه کنید
