دیسک کمر چیست: درمان بدون جراحی و علائم

فتق دیسک یکی از عارضه‌های ستون فقرات است که چنانچه مرکز ژلاتین مانند دیسک از ناحیه تحلیل رفته در دیواره خارجی سخت دیسک بیرون بزند، اتفاقی مانند خارج شدن ژله داخل شیرینی در اثر فشار دادن، رخ می‌دهد. اگر ماده دیسک به عصب‌های نخاعی مجاور فشار بیاورد، بیمار دچار درد کمر یا پا می‌شود. نخستین رویکرد درمان کمر درد بهره‌گیری از روش‌های غیرجراحی محافظه کارانه و نگهدارنده است که به کمک آنها ۸۰ درصد بیماران ظرف ۶ هفته قادر می‌گردند به زندگی معمول خود بازگردند. اما در صورت نتیجه بخش نبودن درمان محافظه کارانه احتمالاً چاره‌ای جز انجام جراحی نخواهد بود. که یکی از روش های درمان جراحی بسته ستون فقرات میباشد.

آناتومی دیسک‌های بین مهره‌ای


 

به منظور درک بهتر عارضه دیسک بهتر است در ابتدا اطلاعاتی را در مورد نحوه عملکرد ستون فقرات به دست بیاورید. ستون فقرات از ۲۴ استخوان متحرک به نام مهره تشکیل می‌شود، مهره‌های L1 تا L5 مهره‌های کمری هستند. دیسک‌ها بین مهره‌ها قرار می‌گیرند و مانند ضربه‌گیر از سایش دو مهره روی یکدیگر جلوگیری می‌کنند. حلقه بیرونی دیسک آنولوس نام دارد. نوارهای فیبری جسم‌های مهره‌ها را به یکدیگر متصل می‌کند. مرکز پر شده با ژلاتین هر دیسک آنولوس نام دارد. یک جفت عصب در هر سطح دیسک از نخاع خارج و سپس در بدن شاخه شاخه می‌شود. نخاع و عصب‌های نخاعی عملکردی مانند تلفن دارند، یعنی پیام‌ها یا تکانه‌ها توسط آنها برای انتقال حس و کنترل حرکت از مغز به بدن و بالعکس منتقل می‌شود.

فتق دیسک کمر چیست؟


 

فتق دیسک کمر زمانی رخ می‌دهد که مرکز ژلاتینی مانند دیسک از پارگی دیواره سخت دیسک (آنولوس) بیرون بزند. (تصویر ۱) ماده ژلاتینی عصب‌های نخاعی را، در فرایندی شبیه به تحریک توسط مواد شیمیایی، تحریک می‌کند. درد پی‌آمد التهاب عصب نخاعی و ورم ناشی از وارد شدن فشار توسط فتق دیسک است. فتق به مرور زمان معمولاً کوچک می‌شود و درد به طور کامل یا تا حدی تسکین می‌یابد. فرایند فروکش کردن خود به خودی درد کمر و یا پا حدود ۶ هفته زمان می‌برد.

11
دانش واژه‌های مختلفی برای اشاره به فتق دیسک به کار برده می‌شود؛ برآمدگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که آنولوس دیسک سالم است، اما برآمدگی آن به عصب‌ها فشار می‌آورد. آنچه در اصل فتق دیسک یا پارگی دیسک کمر نامیده می‌شود، نتیجه پارگی یا ترک برداشتن آنولوس دیسک و بیرون زدن مرکز ژلاتینی مانند از این محل تضعیف شده است. فتق گاهی اوقات چنان شدید است که با وجود جسم آزاد و سرگردان روبه‌رو می‌شویم، که به معنای شکستن و جدا شدن یک قطعه از دیسک و ورود آن به کانال نخاعی است.

اکثر موارد فتق دیسک مهره‌های کمری ستون فقرات را در محلی درگیر می‌کند که اعصاب نخاعی از بین دو مهره کمری خارج می‌شود و سپس مجدداً به یکدیگر می‌پیوندند تا عصب سیاتیک کشیده شده تا پایین پا را تشکیل دهند.

علائم و نشانه ها


 

فتق دیسک گاهی با هیچ علامتی همراه نیست و بیمار متوجه وجود این مشکل نمی‌شود، مگر آن که به طور تصادفی وجود این مشکل در تصاویر ستون فقرات مشخص شود. از سوی دیگر فتق دیسک گاهی دردناک است. اکثر موارد علایم دیسک کمر در کمر (مهره‌های کمری) روی می‌دهد، هر چند بروز آن در گردن (مهره‌های گردن) نیز شایع است.

رایج‌ترین نشانه‌ها و علائم دیسک کمر عبارت‌اند از:

•    درد بازو یا پا: بیمار در صورت ابتلا به فتق دیسک کمری شدیدترین درد را در باسن، ران و ساق پا و گاهی پایین پا احساس می‌کند. فتق دیسک گردن معمولاً با درد شدید شانه و بازو همراه است. این درد هنگام سرفه یا عطسه کردن یا حرکت دادن ستون فقرات در جهت‌های مشخص در بازو یا پا شعله‌ور می‌شود.

•    بی‌حسی یا گزگز: فتق دیسک کمر غالباً با بی‌حسی یا گزگز بخشی از بدن همراه است که با عصب‌های آسیب دیده مرتبط است.

•    ضعف: عضله‌های مرتبط با عصب‎های آسیب دیده معمولاً ضعیف می‌شوند، در نتیجه بیمار تلو تلو می‌خورد یا اشیاء را به سختی بلند می‌کند یا نگه می‌دارد.

بیمار علاوه بر درد از ضعف عضلات پا یا کاهش عکس‌العمل زانو یا مچ پا نیز رنج می‌برد. موارد شدید با افتادگی پا، یعنی پایین افتادن پا هنگام راه رفتن، یا عدم کنترل روده یا مثانه همراه است. در صورت رویارویی با علائم ضعف شدید پا یا دشواری در کنترل عملکرد روده یا مثانه باید بی‌درنگ به مرکز فوریت‌های پزشکی مراجعه نمود.

علت ها و دلایل


 

فتق دیسک در بسیاری موارد پی‌آمد فرایند طبیعی پیر شدن و فرسودگی ستون فقرات است که فرسایش یا تخریب نامیده می‌شود.

دیسک کودکان و جوانان حاوی مقدار زیادی آب است. دیسک به موازات افزایش سن به تدریج خشک‌ و ضعیف می‌شود. دیسک‌ها به مرور منقبض می‌شوند و فضای بین مهره‌ها باریک‌تر می‌شود.

عامل‌های خطر

عامل‌های دیگری علاوه بر فرسودگی و سایش تدریجی ناشی از افزایش سن احتمال فتق دیسک را افزایش می‌دهد. با آگاهی از این عامل‌های خطر می‌توان از بروز مشکل‌های آتی جلوگیری کرد.

جنسیت: فتق دیسک بیش از همه در مردان ۳۰ تا ۵۰ ساله شایع است.

بلند کردن اشیاء به شیوه نامناسب: استفاده از عضله‌های کمر به جای عضله‌های پا هنگام بلند کردن اشیاء سنگین به فنق دیسک می‌انجامد. چرخیدن هنگام بلند کردن اجسام نیز کمر را آسیب پذیر می‌سازد. اگر زمان بلند کردن اشیاء عضله‌های پا، و نه عضله‌های کمر، را به کار بگیرید، می‌توانید از ستون فقرات محافظت کنید.

وزن: اضافه وزن فشار مضاعفی را به دیسک‌های کمر وارد می‌کند.

فعالیت‌های مکرر وارد کننده فشار و کشش بیش از اندازه به کمر: بسیاری از مشاغل فشار جسمی سنگینی را به افراد وارد می‌کنند و انجام مداوم حرکات بلند کردن، کشیدن، خم شدن یا چرخیدن را ایجاب می‌کنند. بلند کردن اشیاء به شیوه ایمن و رعایت تکنیک‌های مناسب حرکت از آسیب دیدن کمر جلوگیری خواهد کرد.

رانندگی طولانی مدت مکرر: نشستن طولانی مدت و تحمل لرزش ناشی از موتور خودرو به دیسک‌ها و ستون فقرات فشار وارد می‌کند.

سبک زندگی بدون تحرک: ورزش و تمرین منظم برای پیشگیری از بروز بسیاری از عارضه‌ها، از جمله فتق دیسک، بسیار مهم است.

استعمال دخانیات: پزشکان بر این باوراند که استعمال دخانیات رسیدن اکسیژن به دیسک را کاهش می‌دهد و فرسایش و تحلیل دیسک سریع‌تر می‌شود.

افراد مستعد دیسک کمر


 

فتق دیسک بیشترین شیوع را در دهه سوم و چهارم زندگی دارد، اگرچه احتمال ابتلا میانسالان و سالمندان به این مشکل در صورت انجام فعالیت‌های جسمی سنگین و توان‌فرسا اندکی افزایش می‌یابد.

فتق دیسک کمر یکی از رایج‌ترین دلایل کمر درد همراه با پا درد است و میزان ابتلا به آن ۱۵ برابر بیشتر از دیسک گردن است. ۸ درصد موارد فتق دیسک در ناحیه گردن و تنها ۱ تا ۲ درصد در مهره‌های صدری یعنی در ناحیه وسط تا بالای پشت بدن رخ می‌دهد.

روش های تشخیص


 

تمام بیمارانی که با علائم فتق دیسک به کلینیک دکتر یزدانی مراجعه می‌کنند، از مزیت معاینه توسط پزشکان متخصص برخوردار می‌گردند. پزشک سابقه و شرح حال پزشکی بیمار را به منظور آگاهی از نحوه بروز علائم به طور کامل بررسی می‌کند، هر گونه آسیب دیدگی یا عارضه پیشین را مد نظر قرار می‌دهد و تأثیرگذاری عادات روزانه بر بروز درد را تعیین می‌کند.

سپس معاینه بالینی با هدف تشخیص منشأ درد انجام می‌شود و بی‌حسی یا ضعف عضلانی آزمایش می‌شود.  به علاوه پزشک معمولاً دستور انجام آزمایش‌های زیر را می‌دهد:

پرتونگاری (اشعه ایکس): در پرتونگاری تشعشع اندکی برای تهیه تصویر از بدن به کار برده می‌شود. به کمک این روش تشخیص افتراقی انجام می‌شود و احتمال ابتلا به دیگر علل درد کمر یا گردن رد می‌شود.

ام آر آی یا سی تی اسکن: تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (با دستگاه MRI ) و مقطع نگاری رایانه‌ای (سی تی اسکن) تنگ شدن کانال نخاعی در اثر فتق دیسک را نشان می‌دهد.

میلوگرام: در این روش ماده رنگی (حاجب) پس از سی تی اسکن داخل کانال نخاعی تزریق می‌شود. به کمک میلوگرام می‌توان بزرگی و محل دقیق فتق را تشخیص داد.

عضله نگاری برقی (EMG): در EMG سوزن‌های کوچکی وارد عضله‌های مختلف می‌شود و فعالیت الکتریکی اندازه‌گیری می‌شود. واکنش عضلانی که بیانگر میزان فعالیت عصبی است، اندازه‌گیری می‌شود. در این نوار مشخص می‌شود که کدام ریشه یا ریشه‌های عصبی در اثر فتق دیسک تحت فشار قرار گرفته است.

راه‌ها و روش‌های درمان


 

معمولاً در ۶ هفته نخست پس از بروز علائم درمان‌ها، مدالیته‌ها و داروهای مختلف به منظور کاهش درد ناشی از فتق دیسک و ایجاد فرصت لازم برای التیام دیسک امتحان می‌شود. برآمدگی دیسک به مرور زمان از بین می‌رود و بدن این برجستگی را مجدد جذب می‌کند. فروکش کردن علائم در این بازه زمانی ۶ هفته‌ای بیانگر مفید بودن ادامه دادن درمان غیرجراحی و عمل بسته دیسک است.

درمان غیرجراحی محافظه کارانه نخستین اقدامی است که به روش‌های گوناگون در کلینیک دکتر یزدانی به منظور درمان فتق دیسک انجام می‌شود. خوشبختانه ۸۰ درصد مراجعین دچار کمر درد با بهره‌گیری از این روش‌ها پس از ۶ هفته بهبود می‌یابند و می‌توانند فعالیت‌های معمول روزانه را ازسربگیرند.شماری از روش‌های درمان غیرجراحی که در کلینیک دکتر یزدانی انجام می‌شوند عبارت‌اند از:

درمان‌های غیرجراحی

دارو: تجویز داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن (مورتین، ادویل) یا ناپروکسین (الیو) درمان اولیه فتق دیسک کمری محسوب می‌شود. این داروها در تسکین درد و التهاب ناشی از این عارضه مؤثراند که توسط متخصص دیسک کمر تجویز می‌شوند.

برنامه‌های توانبخشی: برنامه‌های توانبخشی با هدف بهبود مشکلات ناشی از فتق دیسک طرح‌ریزی می‌شود.

•    ورزش و تمرین: تمرین‌های اصلاحی بخشی از برنامه درمان فتق دیسک است. به کمک این تمرین‌های پیشگیرانه و ایمن انجام دادن فعالیت‌های جسمی می‌توان درد را کاهش داد، از بروز مشکل در آینده جلوگیری کرد و سلامت کمر را در درازمدت تضمین کرد.

•    درمان با اوزون: درمان با اوزون برای تمام مشکل‌های فتق دیسک مفید است.

•    تراکشن یا کشش: کشش ستون فقرات فشار روی ستون فقرات را کاهش می‌دهد. این درمان را می‌توان با استفاده از دستگاه مخصوص تراکشن یا به صورت دستی انجام داد.

•    درمان‌های جایگزین: درمان‌های جایگزین و مکمل مانند طب سوزنی، فشار درمانی و ماساژ برای کاهش درد فتق دیسک پیشنهاد  می‌شود.

•    بریس یا کمربند طبی: پزشک گاهی از بیمار می‌خواهد تا در شروع درمان برای تسکین کمر درد از بریس یا کمربند طبی نرم و منعطف استفاده کند، اگرچه این روش فتق دیسک را التیام نمی‌دهد.

درمان‌های جراحی

جراحی بسته

از میان روش‌های نام برده شده تنها سودمندی جراحی بسته در کاهش علائم به اثبات رسیده است. مطالعات انجام شده بیانگر موفقیت ۴۲ تا ۵۶ درصدی تزریق در فضای اپیدورال بر روی بیمارانی است که با بهره‌گیری از دیگر درمان‌های غیرجراحی در مدت ۶ هفته یا بیشتر بهبود نیافته‌اند.

جراحی باز

در صورت ملایم بودن علائم و عدم احتمال تشدید شدن علائم نیاز به جراحی نخواهد بود. بااین حال اگر نشانه‌ها حاکی از افزایش فشار روی اعصاب نخاعی باشد، چاره‌ای جز انجام جراحی، آن هم به صورت فوری، نخواهد بود. پزشکان پیش از اتخاذ این تصمیم وجود نشانه‌های ضعف در عضله‌های پا، درد مداوم و نقص عملکرد روده یا مثانه را بررسی می‌کنند.

درمان جراحی فتق دیسک کمری یا بیرون زدگی دیسک کمر شامل روش‌های زیر می‌شود:
•    لامینکتومی و دیسککتومی
•    میکرودیسککتومی
•    فیوژن (خشک کردن یا الحاق) خلفی مهره‌های کمری

بهبود و پیشگیری


 

از هر ۱۰ نفر ۸ نفر در مرحله‌ای از حیات خود کمر درد را تجربه خواهد کرد که خوشبختانه در اکثر موارد پس از گذشت ۶ هفته بهبود می‌یابد. نگرش ذهنی مثبت، فعالیت منظم و بازگشت سریع و ایمن به محل کار نقش مهمی در بهبود و درمان دیسک کمر دارند. چنانچه انجام کار معمول در ابتدا ممکن نباشد، بهتر است فعالیت را با ایجاد تغییر در وظایف شغلی (سبک یا محدود کردن مسئولیت‌ها) شروع کرد. پزشک راهنمایی‌ها و دستوهای لازم را در خصوص نحوه فعالیت در این مدت محدود در اختیار بیمار قرار می‌دهد.
نکات کلیدی در پیشگیری از بروز مجدد این مشکل عبارت‌اند از:

•    بلند کردن اشیاء به شیوه صحیح

•    حفظ حالت اندامی مناسب در زمان نشستن، ایستادن، حرکت کردن و پیگیری برنامه تمرینی مفید برای تقویت عضله‌های ضعیف شکم و مؤثر در جلوگیری از آسیب دیدگی مجدد

•    رعایت نکات کارپژوهی (ارگونومیک) در محل کار

•    نگه داشنن وزن و توده بدون چربی بدن در حد سالم

•    داشتن نگرش مثبت و مدیریت استرس

•    عدم استعمال دخانیات



به این پست امتیاز دهید.
هیچ رای ثبت نشده است